Ένα θέμα που διχάζει τους γονείς σε κάθε συζήτηση

Σχεδόν κάθε φορά που το θέμα «βιντεοπαιχνίδια» πέφτει στο τραπέζι, η συζήτηση καταλήγει γρήγορα στο ίδιο ερώτημα, εάν κάνουν τα παιδιά πιο βίαια. Η ανησυχία δεν είναι τυχαία. Μετά από κάθε μεγάλο περιστατικό βίας σε ένα σχολικό περιβάλλον στις ΗΠΑ, τα βιντεοπαιχνίδια εμφανίζονται σχεδόν αυτόματα στη συζήτηση, από το μακελειό στο Columbine το 1999 μέχρι το αντίστοιχο συμβάν στο Sandy Hook το 2012. Το πρόβλημα είναι ότι η δημόσια αντίληψη έχει μείνει καθηλωμένη σε εκείνη την εποχή, ενώ η επιστημονική έρευνα έχει προχωρήσει πολύ παραπέρα.

Σε αυτό το άρθρο παραθέτουμε και τις 2 πλευρές της συζήτησης όπως τις καταγράφει αναλυτικά το εγκυκλοπαιδικό ProCon της Britannica, μαζί με τις πρωτογενείς πηγές πίσω από κάθε ισχυρισμό, ώστε να βγάλετε τα δικά σας συμπεράσματα με τα σωστά δεδομένα στη διάθεση σας, όπως κάνουμε σταθερά μέχρι τώρα στα άρθρα μας.

Τι δείχνουν σήμερα τα νούμερα

Σύμφωνα με έρευνα του Pew Research Center που δημοσιεύτηκε τον Μάιο 2024, το 85% των εφήβων ηλικίας 13 – 17 ετών στις ΗΠΑ παίζει βιντεοπαιχνίδια, και το 56% παίζει τουλάχιστον 1 παιχνίδι με κάποιο βαθμό βίας. Η ίδια έρευνα καταγράφει και τη σκοτεινή πλευρά της διαδικτυακής εμπειρίας, όπου 43% των εφήβων δηλώνουν ότι έχουν δεχθεί εκφοβισμό (bullying) μέσα σε βιντεοπαιχνίδια, 41% πως έχουν δεχθεί προσβλητικές παρατηρήσεις, και 12% απειλές σωματικής βίας.

Η πλευρά που λέει «δεν φταίνε τα βιντεοπαιχνίδια»

Η επίσημη θέση της Αμερικανικής Ψυχολογικής Εταιρείας

Τον Μάρτιο του 2020 η American Psychological Association (APA) επιβεβαίωσε τη θέση της, ότι η απόδοση βίας στα βιντεοπαιχνίδια «δεν είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη». Η APA αναγνωρίζει ότι υπάρχει μια μικρή, αξιόπιστη συσχέτιση ανάμεσα στη χρήση βίαιων παιχνιδιών και σε επιθετικές συμπεριφορές χαμηλής έντασης, όπως οι φωνές ή οι σπρωξιές, όχι όμως αιτιώδης σχέση με σοβαρές πράξεις βίας.

Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ

Το 2011, στην υπόθεση Brown v. Entertainment Merchants Association, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ έκρινε αντισυνταγματικό με πλειοψηφία 7 προς 2 έναν νόμο της California που απαγόρευε την πώληση βίαιων βιντεοπαιχνιδιών σε ανηλίκους, χωρίς γονική συναίνεση. Το δικαστήριο έκρινε ότι η Πολιτεία δεν είχε τεκμηριώσει επαρκώς την αιτιώδη σχέση ανάμεσα στα παιχνίδια και τη βίαιη συμπεριφορά των ανηλίκων.

Η μελέτη Przybylski του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης

Το 2019, ο ερευνητής Andrew Przybylski και η ομάδα του, δημοσίευσαν στο περιοδικό Royal Society Open Science μια από τις πιο μεθοδολογικά αυστηρές μελέτες πάνω σε αυτό το θέμα, με δεδομένα από 1.004 εφήβους στη Βρετανία. Το συμπέρασμα ήταν ότι η ενασχόληση με βίαια βιντεοπαιχνίδια δεν συνδέεται με την επιθετική συμπεριφορά στους εφήβους.

Η θεραπευτική και κοινωνική αξία

Μελέτη του Πανεπιστημίου Stanford περιγράφει τα βιντεοπαιχνίδια ως μια πηγή «νέων προκλήσεων και άμεσης ανατροφοδότησης», που βοηθούν στη διαχείριση των δύσκολων συναισθημάτων. Η UNICEF σημειώνει ότι τα παιχνίδια πολλαπλών παιχτών, χτίζουν πραγματικές κοινωνικές συνδέσεις, ενώ η έρευνα Pew του 2024 δείχνει ότι το 72% των εφήβων, παίζει κυρίως για κοινωνικούς λόγους.

Ποιες δεξιότητες αναπτύσσουν πραγματικά τα παιδιά

Πέρα από τη «θεραπευτική» αξία, η έρευνα δείχνει ότι τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να καλλιεργήσουν συγκεκριμένες, μεταφέρσιμες δεξιότητες:

🎯 Λήψη αποφάσεων υπό πίεση: Παιχνίδια όπως το League of Legends απαιτούν γρήγορη ανάλυση στρατηγικής και λήψη αποφάσεων σε πραγματικό χρόνο, μια δεξιότητα που μεταφέρεται και σε πραγματικές καταστάσεις άγχους.

🧩 Επίλυση προβλημάτων: Open-world παιχνίδια όπως το The Legend of Zelda θέτουν σύνθετες προκλήσεις που απαιτούν δημιουργικές λύσεις και ευέλικτη σκέψη.

👑 Ηγεσία: Έρευνα του Management Research Group (2013) εντόπισε συσχέτιση ανάμεσα στο gaming και τις ενισχυμένες ηγετικές ικανότητες, καθώς τα multiplayer παιχνίδια δημιουργούν φυσικές ευκαιρίες καθοδήγησης ομάδας.

🤝 Ομαδικότητα και συνεργασία: Συνεργατικά παιχνίδια όπως το It Takes Two απαιτούν συντονισμό και επικοινωνία για ένα κοινό στόχο, αντανακλώντας πραγματική ομαδική δυναμική.

🗺️ Οπτικοχωρική αντίληψη: Η πλοήγηση σε εικονικούς χάρτες open-world παιχνιδιών ενισχύει τον χωρικό προσανατολισμό.

🎨 Δημιουργικότητα: Παιχνίδια όπως το Minecraft ενθαρρύνουν τη σκέψη «εκτός κουτιού», επιτρέποντας στα παιδιά να χτίζουν κόσμους μόνα τους, προσφέροντας τεκμηριωμένη θετική επίδραση στην εφευρετικότητα και την προσαρμοστικότητα.

💬 Κοινωνική σύνδεση: Το gaming περιβάλλον έχει βοηθήσει απομονωμένα παιδιά να ξεπεράσουν το κοινωνικό άγχος και να χτίσουν ουσιαστικές φιλίες με συνομηλίκους που μοιράζονται κοινά ενδιαφέροντα.

🧠 Κριτική σκέψη: Τα παιχνίδια ωθούν τον παίκτη να ζυγίζει τις συνέπειες  των επιλογών του, αναπτύσσοντας την αναλυτική σκέψη που σαφέστατα εφαρμόζεται και εκτός gaming.

Όπως και με τη «θεραπευτική αξία», αυτές οι δεξιότητες δεν αναπτύσσονται αυτόματα από οποιοδήποτε παιχνίδι ή οποιαδήποτε ποσότητα χρήσης, καθώς καθοριστικά παραμένουν το είδος του παιχνιδιού και η ισορροπία με άλλες δραστηριότητες.

Τι πρέπει πραγματικά να προσέξετε

Παρενόχληση και εκφοβισμός μέσα στο παιχνίδι

Το μεγαλύτερο τεκμηριωμένο ρίσκο δεν είναι η βία που βλέπει το παιδί μέσα στο παιχνίδι, αλλά η συμπεριφορά των υπολοίπων παικτών απέναντί του. Τα παραπάνω  στοιχεία της έρευνας Pew (43% bullying, 41% προσβολές, 12% απειλές) δείχνουν ότι το διαδικτυακό περιβάλλον των παιχνιδιών είναι σήμερα ένας από τους βασικούς χώρους όπου εκτίθενται οι έφηβοι σε επιθετική συμπεριφορά.

Gaming disorder: Όταν το παιχνίδι γίνεται εξάρτηση

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) έχει συμπεριλάβει επίσημα τη «διαταραχή ηλεκτρονικού παιχνιδιού» (gaming disorder) στο διεθνές διαγνωστικό εγχειρίδιο ICD-11, ορίζοντάς την ως τη χρόνια απώλεια ελέγχου πάνω στη συχνότητα, την ένταση και τη διάρκεια του παιχνιδιού, σε βαθμό που επηρεάζει σοβαρά την καθημερινή λειτουργικότητα. Αυτό είναι ένα ξεχωριστό ζήτημα από τη βία, και αξίζει τη δική του προσοχή.

👉 Διαβάστε επίσης το σχετικό άρθρο: Gaming Disorder: Πότε το παιχνίδι γίνεται εξάρτηση

Λιγότερος χρόνος για δραστηριότητες εκτός οθόνης

Έρευνα του Πανεπιστημίου του Chicago, συνδέει την πολύωρη καθημερινή διαδικτυακή δραστηριότητα, με χαμηλότερες κοινωνικές δεξιότητες στα παιδιά. Το ζήτημα εδώ δεν είναι το περιεχόμενο του παιχνιδιού αλλά ο χρόνος που αφαιρείται από τις υπόλοιπες δραστηριότητες του, όπως η φυσική δραστηριότητα, ο ύπνος και φυσικά η δια ζώσης κοινωνικοποίηση.

👉 Διαβάστε επίσης το σχετικό άρθρο: Οθόνες και κοινωνική ανάπτυξη των παιδιών

Τι λέει τελικά η επιστήμη, με μια πρόταση

Καμία αξιόπιστη, μεγάλης κλίμακας μελέτη δεν έχει αποδείξει ότι τα βίαια βιντεοπαιχνίδια προκαλούν σοβαρή βία σε παιδιά ή εφήβους. Ταυτόχρονα, υπάρχουν πραγματικά, μετρήσιμα ρίσκα όπως, το bullying μέσα στο παιχνίδι, ο υπερβολικός χρόνος οθόνης, και σε ορισμένα παιδιά ο εθισμός, που δεν έχουν καμία σχέση με το αν το παιχνίδι είναι βίαιο ή όχι. Η σωστή ερώτηση για γονείς δεν είναι «είναι βίαιο το παιχνίδι;» αλλά «πόσος χρόνος, με ποιον, και πώς νιώθει το παιδί μου μετά;».

Πρακτικός οδηγός ανά ηλικία

«Η απόδοση της βίας σε βίαια βιντεοπαιχνίδια δεν είναι επιστημονικά ορθή.»

Πηγή: American Psychological Association, 2020

👉 Διαβάστε επίσης το σχετικό άρθρο: Διαδικτυακά παιχνίδια: 10 ερωτήσεις γονέων